PL EN

Dr n med.
Grażyna Bartnik

Jestem absolwentką I Wydziału Lekarskiego Akademii Medycznej w Warszawie. Posiadam wieloletnią praktykę lekarską i bogate doświadczenie kliniczne zarówno w pracy z pacjentami...

więcej

OSTRE ZAPALENIE UCHA U DZIECI - CO KAŻDY RODZIC WIEDZIEĆ POWINIEN

2013-07-08

OSTRE ZAPALENIE UCHA U DZIECI - CO KAŻDY RODZIC WIEDZIEĆ POWINIEN
Opracowała: dr n.med. Grażyna Bartnik

  •  Kiedy mówimy o ostrym zapaleniu ucha środkowego u dzieci?

Jest to zapalenie, które trwa od tygodnia do dwóch tygodni. Najczęściej jest wywołane wirusami, bardzo często w przebiegu infekcji górnych dróg oddechowych. Zdarza się nawet przy okazji zwykłego kataru. Dochodzi wtedy do rozprzestrzeniania się wirusowego zakażenia z nabłonka błony śluzowej nosa na błonę śluzową trąbki słuchowej i ucha środkowego lub przez krwiobieg w przypadku generalizacji zakażenia wirusowego. Jako pierwszy objaw występuje ból ucha, uczucie pełności w uchu oraz zwykle podwyższona temperatura ciała. Wymienione objawy wraz z nieżytem nosa cofają się zwykle w ciągu kilku lub kilkunastu dni i stan dziecka powraca do normy. Dużo uporczywiej przebiega zapalenia ucha środkowego u dzieci z obniżoną odpornością tkankową błon śluzowych nosa i wyściółki ucha środkowego. W przypadkach tych częściej dochodzi do zakażenia bakteryjnego z ropnym wysiękiem w przestrzeniach ucha środkowego. Objawy zapalne (ból, gorączka) są wtedy znacznie bardziej nasilone i dziecko wymaga bardziej konkretnego leczenia.

  • Czy da się nie dopuścić do zapalenia ucha?

Dużą rolę w zapaleniach ucha środkowego u dzieci odgrywa pewna skłonność osobnicza. Są dzieci, które nigdy nie chorują na uszy. A są i takie, u których dochodzi do zapalenia ucha bardzo często - właściwie każda infekcja, każdy katar może skończyć się łagodniejszym tzw. kataralnym zapaleniem ucha lub pełnoobjawowym ostrym zapaleniem ucha. Istnieją też duże różnice w dynamice procesu zapalnego u dzieci w poszczególnych okresach życia. U niemowlaków istotne są predyspozycje anatomiczne – takie dzieci mają znacznie krótsze i bardziej poziomo położone  trąbki słuchowe. Ponieważ niemowlaki zwykle przebywają w pozycji leżącej, to wydzielina z nosa bardzo łatwo przechodzi do trąbek słuchowych i ucha środkowego. Z drugiej strony ucho środkowe łatwiej się u nich  oczyszcza z wysięku zapalnego. Jednak u części tych maluchów utajone lub jawne zapalenie błony śluzowej nosa i wyściółki ucha środkowego przewleka się i przenosi aż do wieku przedszkolnego.

  • Jak w porę to zauważyć, że dziecko jest chore i nie dopuścić do groźnych powikłań?

Najtrudniej jest z niemowlakami, bo one nie powiedzą, że coś im dolega. Dlatego w ich przypadku każda infekcja zaczynająca się katarem może być groźna i trzeba wtedy dziecko obserwować. Jeśli oprócz kataru wystąpi skok temperatury, dziecko wymiotuje, traci apetyt, jest płaczliwe, niespokojne, to może być sygnał, że ucho zostało zajęte. Rozstrzygające jest badanie otoskopowe, które przeprowadza laryngolog. Większe zagrożenie ropnym zapaleniem ucha jest wtedy, jeśli katar ze śluzowo-surowiczego przechodzi w gęsty żółty lub zielony. W przypadku stwierdzenia ropnego wysięku za błoną bębenkową powinno się wykonać paracentezę, czyli przecięcie błony bębenkowej, żeby usunąć wydzielinę, która się tam zebrała. W ten sposób często zapobiega się powikłaniom.

  • A u większych dzieci, jaka jest przyczyna ostrego zapalenia ucha ?

Duże znaczenie ma tu osobnicza skłonność do zapaleń uszu, stan upowietrzenia wyrostka sutkowatego, zjadliwość wirusów i bakterii, odporność dziecka. Są dzieci, które nigdy nie chorują na uszy, mimo że przechodzą różne inne infekcje.

  • Jakie są najważniejsze objawy zapalenia ucha?

Ostre zapalenie ucha jest bolesne. Ból jest ostry, czasem kłujący, z dodatkowymi szumami, a także znacznie przytkanym uchem. Może wystąpić skok temperatury i charakterystyczne poczucie rozbicia. U starszych dzieci, dominującym objawem ostrego zapalenia ucha środkowego jest ból.

  • Jak leczymy ostre zapalenie ucha środkowego ?

Jeżeli jest to zapalenie wirusowe, to są dwie szkoły. Są zwolennicy podawania antybiotyków (aby nie doszło do powikłań bakteryjnych) i udrażniania trąbki słuchowej – po to, aby ułatwić usunięcie wydzieliny. Trąbka słuchowa to rurka, która łączy ucho środkowe z nosogardłem.  Jeżeli jest drożna, to wydzielina ewakuuje się stamtąd w sposób naturalny.  Zalegająca wydzielina w przestrzeniach ucha środkowego może przejść różne przeobrażenia. Może zamienić się w gęstą, kleistą i wtedy dochodzi do zrostów i innych powikłań. Ale jest i druga szkoła, która mówi, aby te pierwsze ostre zapalenia wirusowe leczyć tylko objawowo – czyli zmniejszać obrzęk, stan zapalny i udrożniać trąbkę słuchową. I czekać aż organizm sam zwalczy chorobę. Myślę, że jest to uzasadnione w przypadku dzieci, u których do zapalenia nie dochodzi w sposób nawracający, które mają dobrą odporność i mają szanse być pod kontrolą laryngologa. W innych przypadkach czasami warto dać antybiotyk, aby nie dopuścić do powikłań. Chociaż generalnie stosowanie antybiotyku zalecane jest głównie przy zapaleniu bakteryjnym.

  • A jak rozpoznać zapalenie bakteryjne?

Objawy zapalenia bakteryjnego są bardziej nasilone: katar jest gęsty, często ropny. Ból ucha i głowy jest znaczny, często tętniący, zazwyczaj wysoka gorączka, dziecko jest bardzo cierpiące. Może  towarzyszyć temu ból gardła, kaszel i inne objawy infekcji. W bakteryjnym zapaleniu konieczny jest antybiotyk oraz leki rozrzedzające wydzielinę. Jeśli dochodzi do uwypuklenia błony bębenkowej, kiedy wydzielina zbierze się w dużych ilościach, to powinno się taką błonę bębenkową przeciąć, czyli zrobić paracentezę i odessać ropę.

  • A jeśli się tego nie zrobi?

Może wtedy dojść do zapalenia sąsiednich tkanek, rozprzestrzeniania się procesu zapalnego w głąb przez kość skroniową nawet do wnętrza czaszki.

  • A czy bywa tak, że dziecko dostaje zapalenia ucha bez żadnych infekcji i kataru?

Tak, może się tak zdarzyć. Nagle pojawia się gorączka i ból ucha. Jest to skutkiem przenoszenia drobnoustrojów drogą krwi.

  • Jakie mogą być powikłania nie leczonego ostrego zapalenia ucha środkowego?

Najczęstszym powikłaniem jest przejście ostrego zapalenia ucha w stan podostry lub  przewlekły. Tak się dzieje, kiedy ostre zapalenie nie jest wyleczone do końca. Nie ma już bólu i stanu zapalnego, ale ucho nie funkcjonuje normalnie. Do przestrzeni ucha środkowego wydziela się surowiczo-śluzowy wysięk. I wtedy mówimy o wysiękowym zapaleniu ucha środkowego. To zdarza się często, zwłaszcza u dzieci w wieku przedszkolnym z obniżoną odpornością miejscową i ogólną. Wtedy jedynym objawem jest różnego stopnia niedosłuch, czasem szumy uszne. Wysiękowe zapalenie  ucha środkowego leczymy lekami rozrzedzającymi wydzielinę, udrażniającymi trąbkę słuchową oraz lekami przeciwalergicznymi. Jeśli wysięk trwa dłużej niż 3 miesiące – konieczny jest zabieg prowadzący do ewakuacji wydzieliny i drenażu ucha. Pozostawienie wysięku na miesiące i lata najczęściej doprowadza do trwałych zmian w uchu środkowym. U każdego dziecka z wysiękowym zapaleniem ucha środkowego konieczna jest też kontrola migdałka gardłowego (tzw. III-go migdałka). Jego patologiczny rozrost jest przyczyną niedrożności ujść gardłowych trąbek słuchowych i predysponuje do wysięku w uszach. Adenotomia czyli usunięcie migdałka gardłowego często wykonywane jest jednocześnie z drenażem uszu.

  • Czy w wyniku ostrych zapaleń ucha może dojść do całkowitej utraty słuchu ?

W przypadku przejścia zapalenia z ucha środkowego na ucho wewnętrzne - może tak się zdarzyć. Mamy wtedy do czynienia ze zniszczeniem aparatu odbiorczego, a konkretnie komórek słuchowych w ślimaku. Może to doprowadzić do głuchoty. Jakkolwiek u dzieci taka sytuacja zdarza się bardzo rzadko. U dzieci do głuchoty częściej może dojść po ogólnoustrojowych chorobach wirusowych wieku dziecięcego, np. po śwince albo grypie, dotyczy to zwykle jednego ucha.

  • Na tym koniec z powikłaniami po ostrym zapaleniu ucha środkowego ?

Kiedyś tych powikłań było znacznie więcej, ponieważ metody leczenia zapalenia ucha były niedoskonałe i trudniejszy dostęp do lekarzy specjalistów. Dziś znacznie lepiej sobie z tym radzimy. Ostre, ropne zapalenie ucha środkowego może jednak przejść w zapalenie przewlekłe doprowadzając do trwałego uszkodzenia struktur ucha środkowego. Może też dojść do powikłań wewnątrzskroniowych lub nawet wewnątrzczaszkowych, o czym wspominałam wyżej. Najgroźniejsze jest przejście procesu zapalnego do przestrzeni czaszkowej. Może wtedy dojść do ropnego zapalenia mózgu lub opon mózgowych. Ale dziś, powikłania takie są bardzo rzadkie i dotyczą wyjątkowo zaniedbanych przypadków.
U starszych dzieci jako powikłanie ostrego zapalenia ucha środkowego może się zdarzyć porażenie nerwu twarzowego. Jakkolwiek taki niedowład lub porażenie częściej występuje w tzw. samoistnym porażeniu Bella, w półpaścu usznym, po operacjach czy złamaniach kości czaszki. Objawia to się niedomykaniem oka i porażeniem mięśni twarzy po stronie chorego ucha. U dzieci występuje generalnie rzadziej niż u dorosłych.